Longread
- Floor Deen
- 4 dagen geleden
- 9 minuten om te lezen
Moet de buktest op scholen terugkeren? “Ouders ontdekken scoliose vaak pas als de rug van het kind al ernstig scheef staat”
Scoliose bij jongeren wordt soms pas laat ontdekt, terwijl vroege behandeling belangrijk is om ernstige verkromming te voorkomen. De buktest verdween jaren geleden uit de Nederlandse schoolonderzoeken en nu laait de discussie over screening weer op. “We hebben de indruk dat er steeds meer kinderen binnenkomen met grote bochten”, zegt orthopedisch chirurg Dirk Schrander.
Een paar dagen na de zomervakantie van 2025 is de twaalfjarige Cyan van Vessum samen met haar gezin onderweg naar haar opa en oma, wanneer haar vader plotseling iets opvalt terwijl hij achter haar loopt. Haar rug lijkt scheef te staan. Hij had het nog niet eerder gezien. “Toen zijn we online gaan zoeken”, vertelt Marloes, Cyans moeder, aan de eettafel thuis in Baarn. Vader Maurice denkt al snel aan scoliose.
Een bezoek aan de huisarts en wat röntgenfoto’s bevestigen het gevoel: Cyan heeft scoliose, een zijdelingse verdraaiing en verkromming van de wervelkolom. “Omdat Cyan nog in de groei was en de bocht nog niet extreem groot was, kreeg ze een tijdje een brace. Om de vergroeiing zoveel mogelijk te beperken”, vertelt Marloes.
Wat is scoliose?
Scoliose is een verkromming van de rug waarbij de wervelkolom zijwaarts groeit en draait. Bij bijna niemand is de rug helemaal perfect recht, maar er wordt pas van scoliose gesproken als een röntgenfoto laat zien dat de wervelkolom meer dan 10 graden scheef staat, aldus het UMCG.  Veel mensen denken dat scoliose ontstaat door een slechte houding en veel schermgebruik. Maar in 80% van de gevallen is de oorzaak onbekend, ondanks vele studies. Dat maakt het ook zo lastig. Scoliose kan (nog) niet worden voorkomen, de vergroeiing kan alleen iets worden afgeremd of gestabiliseerd. Het vermoeden bestaat dat er een relatie is tussen de balans van de rug en de rotatiestabiliteit van de wervelkolom. Daarnaast kan scoliose aangeboren zijn of juist pas op latere leeftijd ontstaan door veroudering, aldus Het Rugcentrum. |
Cyan kreeg echter steeds meer last van haar rug en wanneer ze opnieuw foto's laat maken, komt het nieuws hard binnen. De bocht in haar rug was inmiddels
zodanig toegenomen dat een operatie noodzakelijk was. “Ja, dan schrik je wel even”, zegt moeder Marloes terwijl ze kijkt naar Cyan, die naast haar zit.
Waarom de buktest verdween uit schoolonderzoeken
Artsen maken zich zorgen om dit soort gevallen. Volgens de Scoliose Vereniging heeft ongeveer 2 tot 4 procent van de bevolking scoliose. Dat komt in Nederland neer op zo’n 360 tot 720 duizend mensen en een kind per één of twee klassen. Toch wordt de aandoening vaak pas laat ontdekt, omdat kinderen in het begin meestal weinig klachten hebben. Daarom werden scholieren vroeger gecontroleerd met een zogenoemde buktest: kinderen moesten vooroverbuigen terwijl een jeugdarts naar hun rug keek.
“Mensen met een getraind oog zien het meteen. Maar ben je geen deskundige, dan is het heel lastig te zien.”
- Orthopedisch chirurg Dirk Schrander
Maar vanaf ongeveer 2009 besloten steeds meer GGD’en met die screening te stoppen. Rond 2014 was de scoliose screening volledig verdwenen uit de reguliere schoolonderzoeken. Het was namelijk onduidelijk of de screening operaties voorkwam en of behandelingen zoals braces en oefentherapie goed werkten. De conclusie van een rapport van onderzoeksbureau TNO was dan ook om te stoppen met de screening.
“Naast het ontbreken van de wetenschappelijke onderbouwing, speelde waarschijnlijk mee dat screening veel tijd en geld kostte binnen de jeugdgezondheidszorg”, zegt jeugdarts en onderzoeker Ester Rijks in een videogesprek, vanuit het MUMC+ in Maastricht.
De discussie is inmiddels opnieuw opgelaaid
Al snel na de conclusie van het TNO-rapport kwamen er meer en meer twijfels over of de afschaffing van de screening eigenlijk wel zo’n goed idee was. Rond hetzelfde jaar verschenen namelijk nieuwe internationale onderzoeken die laten zien dat braces wel degelijk ernstige verkrommingen kunnen afremmen, mits de scoliose op tijd wordt ontdekt.
“De niet-operatieve behandelmethoden voor scoliose zijn de afgelopen jaren steeds beter geworden”, zegt emeritus-hoogleraar orthopedie René Castelein in een telefonisch interview vanuit Amerika. Hij is al ruim vijf jaar met pensioen, maar het onderwerp scoliose blijft hem fascineren, dus hij houdt zich er nog altijd mee bezig.
Door deze onderzoeken verandert de kijk op screening. Het is geen toeval dat ook Marleen van den Heuvel, die op 19 mei 2026 promoveerde op onderzoek naar musculoskeletale aandoeningen, in haar proefschrift de stelling opnam: ‘standaard screening op scoliose bij kinderen moet weer ingevoerd worden in Nederland’. Want als een brace en andere niet-operatieve behandelingen werken, wordt vroege opsporing ineens veel belangrijker. Een brace heeft namelijk vooral effect zolang een kind nog groeit. Wanneer scoliose pas laat wordt ontdekt, neemt die kans af.
Waar krijgt iemand met scoliose mee te maken?
De gevolgen van scoliose beperken zich niet tot een scheve houding of rugpijn. Sommige patiënten krijgen daarnaast last van vermoeidheid en ademhalingsproblemen. Scoliose kan ook invloed hebben op het dagelijks leven, zoals op school en werk. CBS-data laten zien dat aandoeningen van de wervelkolom en rug onderdeel zijn van registraties rondom arbeidsongeschiktheid.  Voor veel jongeren zit de impact niet alleen in lichamelijke klachten, maar ook in zelfbeeld en onzekerheid. Scoliose ontstaat vaak in de puberteit, een periode waarin het uiterlijk een grote rol speelt. Een van de behandelmethoden is een brace. Sommige jongeren dragen jarenlang zo’n 23 uur per dag een brace om te voorkomen dat de kromming toeneemt. “Dat is intensief, zowel voor de patiënt als voor de ouders”, zegt Schrander.  Wanneer scoliose ondanks een brace verder doorgroeit en de verkromming groter wordt dan ongeveer 50 graden, volgt het advies voor een operatie. Hierbij wordt de wervelkolom in het aangedane deel gecorrigeerd met schroeven en staven. |
Lees ook: Vier mensen over hun leven met scoliose
Voor ouders is scoliose lastig te herkennen
Vroeg opsporen van scoliose is niet makkelijk, ziet orthopedisch chirurg Dirk Schrander aan de cliënten die hij dagelijks voorbij ziet komen in zijn spreekkamer in de Sint Maartenskliniek. Het verraderlijke is dat scoliose in het begin vaak nauwelijks klachten geeft. Tijdens de groeispurt kan de kromming snel verergeren zonder dat een kind pijn heeft. “Ik krijg regelmatig te maken met ouders die hun kinderen in de zomer in bikini of zwembroek zien, en die ineens denken: hé, dit klopt niet. Maar als ouders het herkennen, heb je meestal al een bocht van veertig of vijftig graden te pakken”, zegt Schrander. “En dat is het eigenlijk al te laat.”
Marloes en Maurice zijn hier een goed voorbeeld van. Ze zagen de scoliose bij Cyan eigenlijk te laat. Achteraf kijken ze anders naar de foto’s van die zomervakantie in Kroatië. Nu zien ze duidelijk wat ze toen niet zagen: de asymmetrie in haar rug en de scheve houding in haar bikini. “Op dat moment valt het gewoon niet op”, zegt haar moeder. “Als je het niet weet, zie je het bijna niet.”
De eerste lijn herkent het ook niet altijd meteen
Ook in de eerste lijn (denk aan huisartsen en fysiotherapeuten) gaat het volgens patiënten weleens mis.
Toen ervaringsdeskundige Deborah Herder vijftien jaar was en zij vanwege een uitstekend schouderblad naar de huisarts ging, werd niet meteen gedacht aan scoliose. “De stagiair noemde de term wel, maar dat werd een beetje weggewuifd”, zegt ze. “Pas jaren later volgde mijn diagnose. Ik kreeg toen meteen te horen dat ik geopereerd moest worden. Het was voor mij fijner geweest als het traject minder abrupt was verlopen. Dan had ik wat meer aan het idee van een operatie kunnen wennen.”
Influencer en ervaringsdeskundige Lise van Wijk weet dat bepaalde beslissingen soms enorme gevolgen kunnen hebben bij scoliose. De 27-jarige deelt op Instagram onder de naam @lisevanwijk zogenoemde ‘big sister advice’ video’s met haar ruim 90 duizend volgers. Daarin praat ze over onderwerpen als onzekerheid, de vrouwelijke cyclus en over leven met scoliose.
Van Wijk werd als kind elk halfjaar gecontroleerd op haar scoliose, tot ze tijdens een afspraak met een vervangend arts ineens hoorde dat ze drie jaar niet meer terug hoefde te komen, omdat de groei stabiel zou zijn. “Heel stom dat we dat hebben aangenomen”, zegt ze. “Want op je twaalfde ga je natuurlijk je groeispurt in. Dus toen was mijn kromming ineens heel erg toegenomen.” Uiteindelijk groeide de bocht door tot boven de vijftig graden en volgde een operatie.
Volgens Schrander speelt mee dat scoliose relatief weinig voorkomt in de huisartsenopleiding. Daarom schreef hij samen met zijn vrouw een artikel in Huisarts en Wetenschap, om meer bekendheid te creëren onder huisartsen. Huisarts Barbara Toppers vertelt dat scoliose wel degelijk onderdeel is van de medische basisopleiding, maar dat praktijkervaring het verschil maakt. “Als je tijdens je opleiding weinig patiënten met scoliose ziet, heb je er automatisch minder ervaring mee”, schrijft ze in een mailwisseling.
Orthopeden zeggen vaker ernstige verkrommingen te zien: is dat echt zo?
“We hebben de indruk dat we steeds meer mensen zien binnenkomen met grote bochten,” zegt Schrander, die daarmee aangeeft dat scoliose vaak laat wordt ontdekt. Dat signaal klonk al eerder. In een artikel van het AD in 2018 waarschuwden orthopeden al dat zij meer jongeren zagen met ernstige scoliose die laat werden ontdekt.
Cijfers van het CBS laten inderdaad een stijging zien in het aantal ziekenhuisopnamen voor scoliose. Dat zou betekenen dat er dus inderdaad meer patiënten met heftige verkrommingen zijn, want die worden één of meerdere dagen opgenomen, bijvoorbeeld voor een operatie.
De onderzoekers plaatsen wel belangrijke kanttekeningen bij de cijfers. Dit gaat om absolute aantallen (maar als je het vertaalt naar relatieve aantallen is er ook een stijging van 0,3 ziekenhuisopnamen per 10.000 inwoners in 2013 naar 0,5 ziekenhuisopnamen per 10.000 inwoners in 2023). Daarnaast kunnen veranderingen in behandelbeleid invloed hebben op het aantal opnamen.
Dus moet de screening terugkomen?
Alles lijkt dus te schreeuwen dat de scoliosescreening terug moet komen. Toch laten de cijfers van het CBS vooral rond 2022 een toename zien. Terwijl al in 2014 de screening werd afgeschaft. “Ik vermoed dat deze stijging dus ook andere oorzaken heeft”, zegt Rijks. Daarnaast kan het beeld in gespecialiseerde scoliosecentra (waar ook Schrander werkt) vertekend zijn, omdat juist daar de ernstige patiënten terechtkomen, zegt Castelein. “In Utrecht worden bijvoorbeeld relatief veel complexe scolioses geopereerd. Daardoor zie je automatisch meer ernstige gevallen.”
"Het zou het allermooiste zijn als ik in mijn praktijk niemand meer heb die aan een operatieve behandeling van scoliose toekomt."
- Orthopedisch chirurg Dirk Schrander
Een ander belangrijk discussiepunt blijft het risico op valspositieven: kinderen die wel worden doorgestuurd terwijl uiteindelijk blijkt dat er weinig aan de hand is. “Je wilt voorkomen dat kinderen onnodig patiënt worden gemaakt. Een lichte kromming hoeft namelijk niet altijd klachten te geven”, zegt Castelein.
Onderzoek ScolioScreen zoekt naar antwoorden
In Limburg en Brabant loopt vanaf 2025 een grootschalig onderzoek met de naam ScolioScreen naar de herinvoering van scoliosescreening, om meer duidelijkheid te krijgen. Duizenden kinderen krijgen opnieuw een buktest op school. De onderzoekers kijken daarbij of scoliose eerder wordt ontdekt en of zware behandelingen kunnen worden voorkomen. De ene helft van de scholen krijgt de screening wel, de andere helft niet. Zo kunnen ze het goed vergelijken.
Screening is alleen zinvol wanneer goed is bewezen dat de voordelen groter zijn dan de nadelen, aldus Jacqueline Deurloo, Arts Maatschappij en Gezondheid bij Artsen Jeugdgezondheidszorg Nederland (AJN). “Anders kan het juist leiden tot onnodige zorgen of onderzoeken.”
De verantwoordelijkheid ligt voorlopig dus bij de ouders
Of Nederland opnieuw landelijke scoliosescreening krijgt, is voorlopig nog onzeker. De uitkomsten van het huidige onderzoek moeten duidelijk maken of screening voldoende oplevert en of de winst opweegt tegen de kosten. “Het onderzoek zal nog minstens vijf jaar duren”, zegt Rijks. En, zegt Deurloo, zelfs als het onderzoek positieve resultaten laat zien, de AJN neemt zo’n besluit niet alleen. De resultaten moeten kritisch beoordeeld worden op betrouwbaarheid en uitvoerbaarheid.
Tot die tijd ligt een groot deel van de verantwoordelijkheid dus bij de ouders. Artsen hameren er daarom op dat ouders zelf af en toe de buktest doen bij hun kinderen.
Hoe kun je scoliose ontdekken (bij je kind)?
Orthopedisch chirurg Schrander zegt dat je scoliose kunt herkennen aan: - Een schouderblad dat uitsteekt - De ribbenbogen die aan één kant duidelijker zichtbaar zijn - Een scheve of asymmetrische rug - Een taille die aan beide kanten niet gelijk oogt  Verder is zijn advies: doe af en toe de buktest. “Als je als ouder twijfelt, of als scoliose in de familie voorkomt, doe dan af en toe een buktest.” Hierbij laat je de persoon vooroverbukken. Als je asymmetrie ziet, of ziet dat de rug aan de ene kant hoger staat dan aan de andere kant, kan dat een signaal van scoliose zijn. Als je een vermoeden van scoliose hebt, ga dan naar de huisarts of een jeugdarts van de GGD. |
Want zoals in Cyans situatie kunnen een paar maanden tijdens de groeispurt al grote gevolgen hebben. Vorige zomer zagen haar ouders voor het eerst dat haar rug scheef stond, en nu nog geen jaar later heeft ze een uitgebreide rugoperatie gehad.
Voor Schrander is dit een beeld dat we in de toekomst hopelijk minder vaak zullen zien: “Het zou het allermooiste zijn als ik in mijn praktijk niemand meer heb die aan een operatieve behandeling van scoliose toekomt. Ik bedoel, ik doe het graag want het is mijn werk, maar dat zou ik de mooiste toekomstvisie vinden.”
Opmerkingen